,

Groningen, houd moed

14 maart 2017

Kan een burger ‘de Staat’ aansprakelijk stellen voor een onrechtmatige daad? Jazeker. In deze blog belicht jurist Melanie Hensen de mogelijkheden en onmogelijkheden.

De hond van Ida bijt de buurman. Ida is aansprakelijk.
Susan zit te WhatsAppen in de file en rijdt achterop bij Joeri. Susan is aansprakelijk.
Arts Mohammed vergeet bij de operatie een wondgaas te verwijderen. Mohammed is aansprakelijk.
Deze drie voorbeelden zijn glashelder. Maar kan ‘de Staat’ ook een onrechtmatige daad plegen? Kan een burger de Staat dan aansprakelijk stellen?

Q-koorts en gasboringen

Begin 2017 heeft de Nederlandse rechter zich twee keer over zo’n overheidsaansprakelijkheidszaak gebogen.
De eerste zaak gaat over de Q-koorts epidemie. De rechtbank Den Haag beantwoordde de vraag of de Staat aansprakelijk is voor de letselschade en overlijdensschade die bij de eisers is ontstaan door de Q-koorts epidemie.
De tweede zaak gaat over de gasboringen in Groningen. De rechtbank Assen ging in op de vraag of de Staat aansprakelijk is voor de (im)materiële schade die door de gasboringen is ontstaan bij eisers.

Lastige kwesties

Aansprakelijkheid van de Staat kan op verschillende manieren ontstaan. De Staat kan onrechtmatig handelen. Ook kan er sprake zijn van falend toezicht door toezichthouders. De Staat kan aansprakelijk zijn omdat hij nagelaten heeft veiligheidsmaatregelen te treffen en de Staat kan aansprakelijk zijn omdat hij bestaande veiligheidsvoorschriften niet handhaaft. Er zijn dus heel wat mogelijkheden om de Staat aansprakelijk te houden. Maar; overheidsaansprakelijkheid is een lastige kwestie. De Nederlandse rechter is nogal terughoudend met het aannemen van aansprakelijkheid van de Staat. Er zijn maar weinig gevallen waarin de rechter de Staat aansprakelijk heeft geacht op grond van een onrechtmatige daad.

Staat wél aansprakelijk

Er is een aantal voorbeelden waarbij de Nederlandse Staat wél aansprakelijk was. Hieronder volgen twee voorbeelden.

1. Srebrenica-zaak: De rechter nam wel aansprakelijkheid aan in de Srebrenica-zaak. De Staat was verantwoordelijk voor het optreden van Dutchbat, een bataljon dat als doel had de enclave (beschermd tussengebied) van moslimmannen te beschermen tegen het leger van generaal Mladić. De Hoge Raad oordeelde dat de Nederlandse Staat aansprakelijk was voor de dood van drie moslimmannen die de enclave hadden verlaten. (in deze zaak was overigens wel het recht van Bosnië en Herzegovina van toepassing; het handelen van de Nederlandse Staat werd dus onrechtmatig geacht op grond van het nationale recht van Bosnië en Herzegovina).

2. Urgenda-zaak: Een andere zaak die niemand ontgaan kan zijn, is de Urgenda-zaak.  De rechtbank overwoog dat de Staat een zorgplicht heeft voor de bescherming en verbetering van het leefmilieu. De rechtbank kwam tot de conclusie dat de Staat in dit kader met het klimaatbeleid onvoldoende zorg in acht nam ten opzichte van de Nederlandse samenleving. De rechtbank verplichtte de Staat om het roer met betrekking tot het klimaatbeleid drastisch om te gooien en snel verdergaande uitstootreducties op te leggen aan bedrijven. Er is hoger beroep ingesteld.

Staat niet aansprakelijk

Er zijn ook voorbeelden waarbij de Staat niet aansprakelijk was. Bijvoorbeeld bij de Q-koorts-zaak.

Eerst de uitspraak van de rechtbank Den Haag. In deze zaak hebben zo’n 300 (nabestaanden van) slachtoffers van de Q-koorts epidemie de Staat aansprakelijk gesteld. De Staat is volgens eisers ten eerste tekortgeschoten in het informeren van de bevolking over de Q-koortsepidemie. Ten tweede stellen de eisers dat de Staat nalatig was door te lang te wachten met het nemen van maatregelen om de Q-koortsepidemie te verhelpen. De rechtbank oordeelt dat de Staat haar informatieverplichting niet heeft geschonden. De gegeven voorlichting was volgens de rechtbank voldoende. Voor burgers was het bekend waar Q-koorts heerste en waar veel mensen ziek waren geworden. Deze informatie stond bijvoorbeeld op de site van de Rijksoverheid. De door de Staat genomen maatregelen vindt de rechtbank ook voldoende (met de kennis van toen). Van nalatigheid was dus geen sprake. De Staat is niet aansprakelijk. Het is mij ten tijde dat ik dit publiceer (14 maart 2017) nog niet bekend of de slachtoffers in hoger beroep gaan.

Gaswinning Groningen

De Staat aansprakelijk houden ligt altijd (politiek) gevoelig. Zeker als er ook nog net Tweede Kamerverkiezingen voor de deur staan. Ook de gaswinning kent een prominente plek op de verkiezingsagenda van 15 maart 2017.

De Groninger gaswinning zaak liep voor de rechtbank Assen. Meer dan 100 Groningers die in het Groningenveld wonen vorderden een smartengeldvergoeding voor het ‘psychisch leed’ en de ‘aantasting in het woongenot’ dat wordt veroorzaakt door de gasboringen in het Groningenveld. De Groningers stelden zowel de NAM als de Staat voor hun schade aansprakelijk. Hun vordering is gebaseerd op de Nederlandse Wet en op twee bepalingen uit het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Vanwege het bestek van deze blog, ga ik enkel in op de aansprakelijkheid van de Staat.

Na een zware aardbeving in Huizinge in 2012, deed de Rijksinspectiedienst Staatstoezicht op de Mijnen onderzoek naar de aardbevingsgevoeligheid in het Groningenveld. Uit dit onderzoek bleek de gevoeligheid van het Groningenveld voor meer én ernstiger aardbevingen. De toezichthouder heeft het Ministerie van Economische Zaken in januari 2013 geadviseerd de gaskraan verder dicht te draaien. Dat deed de Staat niet. Dit vindt de rechtbank onzorgvuldig. Daarom bepaalt de rechtbank dat de Staat onzorgvuldig handelde van januari 2013 tot en met december 2015.

Maar de eisers moesten ook bewijzen dat ALS de Staat de gaskraan wél verder dichtgedraaid had in januari 2013, zij géén schade geleden zouden hebben. Toon dat maar eens aan… Hoe moet je aantonen dat als de Staat de gaskraan dichtgedraaid had er géén aardbevingen meer geweest zouden zijn? De rechtbank bepaalt dat niet wordt aangenomen dat de schade die eisers lijden het gevolg is van dit onzorgvuldig handelen van de Staat. De acceptatie van de aansprakelijkheid van de Staat ketst dus op dit punt af. Te verwachten is dat eisers hoger beroep zullen aantekenen tegen de Staat.

De aansprakelijkheid van de Staat is dus een moeilijke kwestie. In de letselschadezaak van de hond van Ida die de buurman aanvalt, waarmee ik deze blog begon, valt de schade mee. De belangen zijn te overzien. Bij een onrechtmatige daad van de Staat is dat lastiger. Vaak zijn er meerdere benadeelden, spelen er allerlei belangen mee en overschrijdt de reikwijdte al snel de landsgrenzen. Daarnaast gaat het vaak om politiek gevoelige kwesties, waarbij de rechter niet op de stoel van de wetgever mag gaan zitten. Maar voor slachtoffers met een uitgebreid, goed onderbouwd en waterdicht verhaal blijft het mogelijk.

Groningen houd moed!


Wilt u meer weten over dit onderwerp? Neem contact met mij op via tel. 0172-42 41 72 of mail mij. (mailadres is hier te vinden)

Actueel

Voor ons gevoel is Corona al lang geleden. De diverse maatregelen zijn al even verleden tijd. Dit geldt ook voor de...

Meer informatie arrow_forward

Op dinsdag 28 juni 2022 organiseert de sectie Ondernemingsrecht van Berntsen Mulder Advocaten een seminar voor financieel...

Meer informatie arrow_forward

Wij zoeken een nieuwe collega! Ben jij op zoek naar een dynamische en uitdagende baan in de advocatuur, heb jij aantoonbare...

Meer informatie arrow_forward

Jan zit naast zijn buurman in de auto. De buurman is zo aardig om hem weg te brengen naar het station en ze hebben nu wat...

Meer informatie arrow_forward

Geschil over de erfenis? Als u verzekerd bent worden de advocaatkosten mogelijk vergoed. Wanneer er een conflict ontstaat...

Meer informatie arrow_forward

Wij geven in een serie artikelen tips en informatie over de sanering van schulden. Mijn collega Xander Huijser heeft in deel...

Meer informatie arrow_forward

Uitnodiging voor financieel adviseurs, accountants, belastingadviseurs en administratiekantoren. Op dinsdag 28 juni van...

Meer informatie arrow_forward

Wanneer een stel uit elkaar gaat of van elkaar gaat scheiden en er is gezamenlijk een woning in bezit, rijst al snel de...

Meer informatie arrow_forward

Ons kantoor doet ook dit jaar mee aan de landelijke Dag van het Erfrecht. In het kader van deze dag is het mogelijk een...

Meer informatie arrow_forward

Als curator houdt Jeroen Thiele zich dagelijks bezig met het afwikkelen van faillissementen. Recent besloot hij een vrij...

Meer informatie arrow_forward

Mevrouw Jansen is dement. Zij valt in het verzorgingshuis een verpleegkundige aan. De verpleegkundige loopt een...

Meer informatie arrow_forward

De afdeling letselschade van ons kantoor mag ook de komende drie jaar weer het Nationaal Keurmerk Letselschade voeren. En...

Meer informatie arrow_forward

Ik werd gebeld door een teleurgestelde koper. Hij had een mooie woning op Funda gevonden. Hij had onderhandeld met de...

Meer informatie arrow_forward

Advocaat letselschade Guido van der Corput schrijft in dit artikel over een val van een fietser op een hellingbaan van een...

Meer informatie arrow_forward

Skiën is leuk, maar kan ook heel gevaarlijk zijn. Wie wel eens op een ski-piste heeft gestaan, heeft vast wel eens een...

Meer informatie arrow_forward

De Rechtbank Den Haag heeft dinsdag 23 maart 2022 het faillissement uitgesproken van Quality Green Plants B.V. en Hulst...

Meer informatie arrow_forward

In het septembernummer van Dwarslaesie Magazine vertelden we over Frits, die door een fietsongeval een dwarslaesie opliep....

Meer informatie arrow_forward

De Alphense atleet en student Twan van Rijn doet mee aan het project Elk Kind Een Bal van de Johan Cruyff Foundation. De...

Meer informatie arrow_forward

Als iemand alimentatie moet betalen, is er vaak veel discussie over de woonlasten die iemand heeft. Want hoe hoger de...

Meer informatie arrow_forward

Over domeinnaamfraude hebben wij op deze website al vaak gepubliceerd. Een specifieke vorm van domeinnaamfraude is het...

Meer informatie arrow_forward

Momenteel zijn er weer valse facturen in omloop, waarbij mensen wordt wijsgemaakt dat zij hun zorgpremie niet hebben...

Meer informatie arrow_forward

Voor mensen met vragen over echtscheiding, mediation of erfrecht organiseert Berntsen Mulder Advocaten ook dit jaar weer de...

Meer informatie arrow_forward

Via deze site hebben wij al eerder uitgebreid verslag gedaan van onze acties ter voorkoming van domeinnaamfraude. Een grote...

Meer informatie arrow_forward

Het is de nachtmerrie van iedereen die wel eens geld overmaakt: Je komt er na de betaling achter dat je per ongeluk een...

Meer informatie arrow_forward